Tabakât kitaplarındaki fakihler, yazdıkları eserler ve bu eserler üzerine yapılmış tez, kitap ve makalelerin künyeleri. https://fukaha.github.io/feed.xml 2026-09-28T00:00:00+03:00 https://fukaha.github.io/assets/img/favicon.svg https://fukaha.github.io/haberler/maturidi-ilahiyat-sempozyumu-viii/ 2026-09-28T00:00:00+03:00 2026-09-28T00:00:00+03:00 Fukahâ

Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin sempozyumu bu yıl Hanefî-Mâtürîdî mirasta birlikte yaşama kültürünü ele alıyor. Bildiri özetleri 6 Kasım’a kadar gönderilebilir.

<p>Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin düzenlediği <strong>VIII. Uluslararası Mâtürîdî İlahiyat Araştırmaları Sempozyumu</strong> 25-26 Aralık 2026’da Konya’da yapılacak. Bu yılın teması <strong>Hanefî-Mâtürîdî Mirasta Birlikte Yaşama Kültürü</strong>.</p> <p>Sempozyum farklı inanç, mezhep, yorum, düşünce ekolü ve toplumsal aidiyetlerin bir arada yaşamasını Hanefî-Mâtürîdî gelenek içinden inceleyecek. İki günlük programda altı oturum ve otuz kadar bildiri yer alacak. Her bildiriye 15 dakika ayrılıyor, her oturumun sonunda da 15 dakikalık bir müzakere var.</p> <p>Duyurudaki on üç konu başlığı arasında erken dönem Hanefî geleneği, İmam Mâtürîdî’nin düşüncesi, mezhep içi ilişkiler, gayrimüslimlerle ilgili fıkıh hükümleri, tarihteki birlikte yaşama tecrübeleri ve ihtilâf ahlâkı var. Kıraat, tasavvuf, felsefe ve mukayeseli çalışmalar da konular arasında.</p> <p>Sempozyum takvimi şöyle:</p> <ul> <li>Bildiri özetlerinin son gönderim günü: 6 Kasım 2026</li> <li>Hakem sonuçlarının bildirilmesi: 16 Kasım 2026</li> <li>Sunum metinlerinin ve yazar bilgilerinin tamamlanması: 11 Aralık 2026</li> <li>Kesin programın ilanı: 18 Aralık 2026</li> <li>Yayına esas düzeltilmiş tam metinler: 15 Ocak 2027</li> </ul> <p>Hakem sürecinden geçen bildiriler basılı ya da dijital bir bildiri kitabında toplanacak. Başvuru ve katılım esasları için sempozyumun sitesine, sorular için maturidi@selcuk.edu.tr adresine başvurulabilir.</p> https://fukaha.github.io/haberler/sahabe-ve-kardeslik-hukuku-sempozyumu/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

Adıyaman Üniversitesinin Safvân b. Muattal adına düzenlediği uluslararası sempozyum 7-9 Mayıs’ta kardeşlik hukukunu ele aldı.

<p>Adıyaman Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin düzenlediği <strong>Uluslararası Sahâbe ve Safvân b. Muattal Sempozyumu</strong> 7-9 Mayıs 2026’da Adıyaman’da yapıldı. Bu yılın alt başlığı <strong>Sahâbe ve Kardeşlik Hukuku</strong> idi.</p> <p>Sempozyum, adı Adıyaman’la birlikte anılan sahâbî Safvân b. Muattal vesilesiyle İslam’ın kardeşlik hukukunu, sahâbe döneminin bugüne ilettiği mesajları ve bir arada yaşama ahlâkını ele aldı. Toplantı hem yüz yüze hem çevrim içi yapıldı.</p> https://fukaha.github.io/haberler/osmanli-avrupasinda-fikih-calistayi/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

Balkan Çalışmaları Vakfı ile İSAR, Balkanlarda yetişen fakihleri ve bu coğrafyada yazılan fıkıh eserlerini konuşmak üzere Üsküp’te buluşuyor.

<p>Balkan Çalışmaları Vakfı ve İSAR’ın düzenlediği <strong>Osmanlı Avrupası’nda Fıkıh Çalıştayı</strong> 23-25 Ekim 2026’da Üsküp’te yapılacak. Çalıştay 1400-1918 arasında Balkanlarda doğmuş, yetişmiş ya da bu bölgede eser vermiş fakihleri ele alıyor. Saraybosna, Üsküp, Sofya ve İşkodra gibi ilim merkezlerinin Osmanlı fıkıh geleneğine katkısı da oturumların ana konularından biri.</p> <p>Düzenleme kurulu başkanı Prof. Dr. Murteza Bedir. Kurulda Prof. Dr. Necmettin Kızılkaya, Prof. Dr. Süleyman Kaya ve Prof. Dr. Senad Ćeman da yer alıyor.</p> <p>Çalıştayın konuları arasında şunlar var:</p> <ul> <li>Balkanlarda doğmuş veya eğitim almış, bugüne kadar yeterince incelenmemiş fakihler</li> <li>Balkan coğrafyasında Osmanlı fıkhının temaları</li> <li>Osmanlı Avrupası’nda ilmî etkileşimler</li> <li>Bölgede fıkıhla ilgili kurumlar ve hukuk tarihi</li> </ul> <p>Özet ve tam metin gönderim süreleri doldu. Program ve özet kitapçığı 10 Ekim’de duyurulacak. Sunulan bildiriler hakem sürecinden sonra bir edisyon kitapta ve hakemli bir derginin özel sayısında yayımlanacak. Yayınların Nisan 2027’de çıkması planlanıyor.</p> <p>Fukahâ’daki fakihlerin bir kısmı da Rum diyarında, yani Anadolu ve Rumeli’de yaşadı. Çalıştayın bu isimler hakkında yeni biyografik veriler ortaya koymasını bekliyoruz.</p> https://fukaha.github.io/haberler/islam-ve-yorum-x-din-ve-bagimlilik/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin geleneksel sempozyumu 14-17 Ekim’de bağımlılığı fıkıh, kelam, ahlak ve tasavvuf açısından tartışıyor.

<p>İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin düzenlediği <strong>İslam ve Yorum</strong> sempozyumunun onuncusu 14-17 Ekim 2026’da <strong>Din ve Bağımlılık</strong> temasıyla yapılacak.</p> <p>Sempozyum madde bağımlılığının yanında dijital medya ve tüketim alışkanlıkları çevresinde ortaya çıkan yeni bağımlılık türlerini de ele alıyor. Konu fıkıh, kelam, ahlak, tasavvuf, din eğitimi ve din psikolojisi açısından tartışılacak. Fıkıh açısından irade, mükellefiyet ve sorumluluk kavramları öne çıkıyor.</p> <p>Bildiri başvuru ve tam metin süreleri doldu.</p> https://fukaha.github.io/haberler/hicri-yedinci-asir-sempozyumu/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin “Asır Asır İslâmî İlimler” dizisi 22-24 Ekim’de yedinci asra ayrılıyor. Fıkıh da ele alınan ilimler arasında.

<p>İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, her yüzyılı ayrı bir toplantıda ele aldığı <strong>Asır Asır İslâmî İlimler</strong> dizisini sürdürüyor. Dizinin yeni halkası, <strong>Hicrî Yedinci Asrın İslâmî İlimlerin Gelişmesindeki Yeri Uluslararası Sempozyumu</strong>, 22-24 Ekim 2026’da İstanbul’da yapılacak.</p> <p>Sempozyum yedinci asırdaki ilmî faaliyetleri bir bütün olarak inceliyor. Hangi şartların ilimleri zenginleştirdiği, hangilerinin gerilettiği ve bu asrın sonraki yüzyıllara etkisi tartışılacak. Moğol istilasıyla Bağdat’ın düştüğü bu yüzyıl Hanefî fıkhı için de bir dönüm noktasıdır. Mâverâünnehir’den Şam’a ve Mısır’a göç eden fakihler, büyük şerh ve fetva külliyatlarının zeminini bu dönemde hazırladı.</p> <p>Fukahâ’da bu asırda vefat eden fakihleri <a href="/fukaha/?century=7">yüzyıl filtresiyle</a> listeleyebilirsiniz.</p> <p>Sempozyumu İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Malaya Üniversitesi (Malezya), Sultan Kābûs Üniversitesi (Umman), İstanbul İl Müftülüğü ve Dârülfünûn İlâhiyat Vakfı birlikte düzenliyor. Tam metinlerin son gönderim tarihi 30 Kasım 2026.</p> https://fukaha.github.io/haberler/harita-ve-silsile/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

450 fakihin bağlı olduğu 117 yer artık tarihî bölgeleriyle bir haritada. Hoca ve talebe bağları da zaman ekseninde bir ağ olarak çizildi.

<p>Fukahâ’ya iki yeni bölüm eklendi.</p> <p><strong><a href="/harita/">Harita</a></strong>, Leknevî’nin fakihlerinin doğduğu, okuduğu, ders verdiği, kadılık yaptığı ve vefat ettiği 117 yeri gösteriyor. Koordinatlar Leipzig Üniversitesi’nin al-Ṯurayyā projesinden alındı. Bölge renkleri Georgette Cornu’nun klasik dönem İslam dünyası atlasına dayanıyor. Bir şehre tıklayınca oradaki fakihler listeleniyor. Asra ve bağ türüne göre süzebilir, bir fakihin adını yazıp onun dolaştığı yerleri izleyebilirsiniz. Bağdat’la 70, Buhara’yla 69 fakihin bağı var.</p> <p><strong><a href="/silsile/">Silsile</a></strong> sayfası hoca ve talebe bağlarını zaman ekseninde bir ağ olarak çiziyor. Her sütun yirmi beş yıla karşılık geliyor. Bir isme gelince kimden okuduğu kırmızıyla, kimleri yetiştirdiği yeşille belirginleşiyor. Leknevî’nin “Ebû Yûsuf”, “Hidâye sahibi” ya da “babası Hammâd” gibi kısa adlarla andığı kişileri, kaydı olan fakihlerle tek tek eşleştirdik. Böylece iki kayıtlı fakih arasındaki bağ sayısı 218’den 509’a çıktı.</p> <p>Her fakihin sayfasında da bu iki bölümün bir parçası var. Sağ sütunda o fakihin yerlerini gösteren küçük bir harita, sayfanın altında ise iki kuşak yukarı ve aşağı kendi silsilesi yer alıyor. Eser adları ile hoca ve talebe adlarının Türkçe okunuşu da artık Arapça aslının altında yazılı.</p> https://fukaha.github.io/haberler/hanefi-hukuk-metinleri-calistayi/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

Amasya Üniversitesi, Texas Üniversitesi, Berlin İslam Araştırmaları Enstitüsü ve İSAM’ın ortak çalıştayı 24-26 Haziran’da Hanefî metinlerini okudu.

<p><strong>Workshop on Ḥanafī Legal Texts. Islamic Legal Corpora: Authority, Reasoning, and Authorship</strong> adlı çalıştay 24-26 Haziran 2026’da Amasya’da yapıldı. Toplantıyı Amasya Üniversitesi, Texas Üniversitesi (Austin), Berlin İslam Araştırmaları Enstitüsü ve İSAM birlikte düzenledi.</p> <p>Çalıştay Hanefî fıkıh geleneğinden seçilmiş metinlerin uzman okumalarına ve çevirilerine ayrıldı. Az çalışılmış metinler ve türler üzerinden hukukî otoritenin, müellifliğin ve metin aktarımının nasıl kurulduğu tartışıldı. Fıkıh külliyatındaki örüntüleri izlemek için dijital beşerî bilimler araçlarının imkânları ve sınırları da gündemdeydi.</p> <p>Fukahâ’daki <a href="/klasik-eserler/">klasik eserler</a> tablosu bu türden çalışmalar için bir başlangıç listesi sunuyor.</p> https://fukaha.github.io/haberler/fukaha-yayinda/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

Klasik eserler, fakihler ve tezler için üç dilli, sıralanabilir tablolardan oluşan rehberin ilk sürümü açıldı.

<p>Fukahâ’nın ilk sürümü yayında. Site Türkçe, Arapça ve İngilizce okunabiliyor. Bir sayfanın öteki dillerdeki karşılığına sağ üstteki dil bağlantılarından geçebilirsiniz. Aynı yerdeki düğmeyle açık ve koyu görünüm arasında geçiş yapılabiliyor.</p> <p>İlk sürümde şu koleksiyonlar yer alıyor:</p> <ul> <li><strong>Fukahâ:</strong> Leknevî’nin <em>el-Fevâidü’l-behiyye</em>’sinden 525 Hanefî fakih. Tabloda mezhepleri, doğum ve vefat tarihleri, vefat yerleri ve kısa özetleri var.</li> <li><strong>Klasik Eserler:</strong> Bu biyografilerde adı geçen 720 eser, müellifleri ve müelliflerin vefat tarihleriyle.</li> <li><strong>Tezler:</strong> YÖK Ulusal Tez Merkezi’nden 8.812 yüksek lisans ve doktora tezi, danışman, üniversite, ana bilim dalı ve tam metin bağlantılarıyla.</li> </ul> <p><strong>Kitaplar</strong> ve <strong>Makaleler</strong> koleksiyonları hazırlanıyor. Tablolar hazır, kayıtlar eklendikçe bu sayfalarda görünecek.</p> <p>Her tabloda sütun başlığına tıklayarak sıralama yapabilir, arama kutusuyla ve filtrelerle listeyi daraltabilir, satıra tıklayarak ayrıntıları açabilirsiniz. Arama sonucunu CSV olarak da indirebilirsiniz.</p> https://fukaha.github.io/haberler/fakih-sayfalari/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

525 fakihin her biri için eserlerini, hocalarını, talebelerini, hakkında yazılan tezleri ve Leknevî’nin Arapça metnini bir araya getiren sayfalar açıldı.

<p>Fukahâ’daki 525 fakihin her biri artık kendi sayfasına sahip. Bir fakihin adına ister Fukahâ tablosunda ister Klasik Eserler tablosunda tıklayın, o fakihin sayfası açılır.</p> <p>Bir fakih sayfasında şunlar yer alıyor:</p> <ul> <li>Arapça ve Türkçe adı, mezhebi, doğum ve vefat tarihleri, vefat ettiği şehir.</li> <li>Leknevî’nin saydığı eserleri, Arapça adlarıyla.</li> <li>Hocaları ve talebeleri. Sitede sayfası olan hocalar ve talebeler bağlantılı.</li> <li>YÖK’te hakkında kayıtlı tezler, en yeniden eskiye.</li> <li><em>el-Fevâidü’l-behiyye</em>’deki terceme maddesinin Arapça metni, sayfa ve madde numarasıyla.</li> <li>Aynı dönemde vefat eden fakihler ve kronolojik sırayla önceki ve sonraki fakih.</li> <li>Sayfaya atıf yapmak için hazır bir künye.</li> </ul> <p>Başlamak için <a href="/fukaha/ebu-bekir-ahmed-b-ali-er-razi-el-cessas/">Cessâs’ın sayfasına</a> bakabilirsiniz. Hakkında 53 tez yazılmış olan Cessâs, sitede en çok çalışılan fakih.</p> <p>Ana sayfada da iki yenilik var. <strong>Günün fakihi</strong> her gün başka bir fakihi tanıtıyor. <strong>Asırlar boyunca fakihler</strong> grafiğinde bir sütuna tıklayınca o asırda vefat eden fakihler listeleniyor. Fukahâ ve Klasik Eserler tablolarına da asır filtresi eklendi.</p> https://fukaha.github.io/haberler/din-ve-cografya-sempozyumu-iv/ 2026-09-25T00:00:00+03:00 2026-09-25T00:00:00+03:00 Fukahâ

Hitit Üniversitesinin 8-9 Ekim’de Çorum’da yapacağı sempozyumun ilk başlığı “Fıkıh ve Coğrafya”.

<p>Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ile İslami İlimler Uygulama ve Araştırma Merkezinin (HİSAM) altı toplantılık <strong>Din ve Coğrafya</strong> dizisinin dördüncüsü 8-9 Ekim 2026’da Çorum’da yapılacak. Bu yılın başlığı <strong>Coğrafya ve İslam Bilimleri</strong>.</p> <p>Sempozyumun oturum başlıkları şunlar: Fıkıh ve Coğrafya, Hadis ve Coğrafya, İslam Mezhepleri Tarihi ve Coğrafya, Tefsir ve Coğrafya, Kıraat ve Coğrafya, Kelam ve Coğrafya, Tasavvuf ve Coğrafya, Arap Dili ve Belâgatı ve Coğrafya.</p> <p>Fıkıh ile coğrafya arasındaki bağ klasik kaynaklarda da açıkça görülür. Tabakât yazarları fakihleri çoğu zaman şehirlerine ve bölgelerine göre tanıtır. Leknevî’nin <em>el-Fevâidü’l-behiyye</em>’sindeki fakihlerin yaşadığı yerleri Fukahâ’da <a href="/harita/">haritada</a> görebilirsiniz.</p> <p>Toplantı hem yüz yüze hem çevrim içi yapılacak. Tam metinlerin son gönderim tarihi 30 Eylül 2026.</p> https://fukaha.github.io/blog/tezler-nasil-derleniyor/ 2026-09-24T00:00:00+03:00 2026-09-24T00:00:00+03:00 Fukahâ

YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki binlerce tez arasından İslam hukukuyla ilgili olanlar nasıl ayıklanıyor ve tabloda neler gösteriliyor.

<p>İslam hukuku üzerine yapılan akademik çalışmalar farklı dillerde ve farklı kataloglarda dağınık hâlde duruyor. Türkiye’de yapılmış bir doktora tezi, Mağrib’de yapılmış bir tahkik ve İngilizce bir makale çoğu zaman aynı konuyu ele aldıkları hâlde birbirinden habersiz kalıyor. Tezler koleksiyonu bu dağınıklığın Türkiye ayağını toplamaya çalışıyor.</p> <h2 id="hangi-tezler-giriyor">Hangi tezler giriyor?</h2> <p>Koleksiyona fıkıh, İslam hukuku, fıkıh usûlü, fıkıh tarihi, mukayeseli hukuk ve İslam iktisadı alanlarındaki yüksek lisans ve doktora tezleri giriyor. Tezler önce ana bilim dalı ve bilim dalına, sonra başlık, anahtar kelime ve özetlerindeki terimlere göre ayıklanıyor. Emin olunamayan tezler elle inceleniyor.</p> <h2 id="tabloda-neler-var">Tabloda neler var?</h2> <p>Her satırda tezin başlığı, yazarı, danışmanı, türü, üniversitesi, yılı ve dili yer alıyor. Satıra tıkladığınızda başlığın çevirisi, ana bilim ve bilim dalı, şehir, konular ve varsa tezin ilgili olduğu fakih açılıyor. <strong>YÖK</strong> bağlantısı tezin künye sayfasına, <strong>PDF</strong> bağlantısı ise yazarın erişime açtığı tam metne gidiyor.</p> <h2 id="nasıl-aranır">Nasıl aranır?</h2> <p>Arama kutusu bütün sütunlarda birlikte arar ve şapkalı harflere, büyük-küçük harfe ya da Arapça harekelere takılmaz. Birden fazla kelime yazarsanız hepsini içeren tezler listelenir. Örneğin “serahsi doktora” yazınca Serahsî hakkındaki doktora tezleri gelir.</p> https://fukaha.github.io/blog/biyografileri-nasil-aktariyoruz/ 2026-09-22T00:00:00+03:00 2026-09-22T00:00:00+03:00 Fukahâ

Tabakât kitaplarından aktarım yaparken metni, atıfı ve sayfa numarasını nasıl koruduğumuzu anlatıyoruz.

<p>Fukahâ’daki her biyografi, klasik tabakât ve terâcim kitaplarındaki bir terceme maddesine dayanır. Aktarımda üç kurala uyuyoruz.</p> <h2 id="1-metin-kaynaktan-gelir">1. Metin kaynaktan gelir</h2> <p>Bir fakih hakkında verilen doğum ve vefat tarihleri, hocalar, talebeler ve eserler yalnızca kaynak kitaptaki metinden alınır. Kaynakta olmayan bir bilgi hafızadan tamamlanmaz. Farklı kaynaklar çeliştiğinde bu çelişkiyi gizlemiyor, her rivayeti kendi kaynağıyla birlikte veriyoruz.</p> <h2 id="2-metin-ile-hâşiye-ayrılır">2. Metin ile hâşiye ayrılır</h2> <p>Tahkikli neşirlerde sayfanın altındaki notlar musannife değil, muhakkike aittir. Bu yüzden hâşiyeden aldığımız bilgiyi musannifin sözü gibi sunmuyor, muhakkikin notu olarak ayrıca belirtiyoruz.</p> <h2 id="3-her-bilgi-cilt-ve-sayfayla-verilir">3. Her bilgi cilt ve sayfayla verilir</h2> <p>Atıflarda kitabın adı, müellifi, cildi ve sayfası yer alır. Dijital nüshalarda sayfa numarası bazen matbu nüshaya değil, dijital kütüphanenin otomatik numaralandırmasına aittir. Okuyucu matbu nüshada ararken yanılmasın diye böyle durumları atıfta ayrıca belirtiyoruz.</p> <p>Bu kurallar işi yavaşlatıyor ama her kaydın kaynağına dönüp bakmayı mümkün kılıyor.</p>