أبو بكر الرازي الجصاص
مصنفاته 7
المصنفات التي ذكرها اللكنوي في ترجمته.
- أحكام القرآن
- شرح مختصر الكرخي
- شرح مختصر الطحاوي
- شرح الجامع لمحمد
- الفصول في أصول الفقه
- شرح الأسماء الحسنى
- شرح أدب القاضي
مقالات عنه 5
مقالات في مجلات محكّمة عن هذا الفقيه أو عن كتبه، الأحدث أولًا.
- Cessâs’ın Hurma Nebizi ile Abdest Alma Meselesine Dair İstidlalleri: Bir Ebû Hanîfe Savunuculuğu Örneği بحث İbrahim Özpolat · Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27/2 · 2023
- Usûlün Fürûya Yansıması Bağlamında Cessâs’ın Âhâd Haber Anlayışı -Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî Örneği- بحث Ömer Korkmaz · Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi -/52 · 2020
- Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî Bağlamında Cessâs’ın Tahâvî’ye İtirazları بحث Ömer Korkmaz · Antakiyat 3/2 · 2020
- İsa b. Eban’ın Âm, Hâs ve Âm’ın Tahsisiyle İlgili Görüşleri بحث Alpaslan Alkış · İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 33 · 2019
- Fıkıh, Mezhep ve Sünnet (Hanefî Fıkıh Teorisinde Peygamber’in Otoritesi) Hakkında Bazı Mülâhazalar بحث Mehmet Özşenel · Hadis Tetkikleri Dergisi 4/2 · 2006
رسائل جامعية عنه 53
الرسائل المسجلة في المركز الوطني للرسائل الجامعية (YÖK) عن هذا الفقيه، الأحدث أولًا.
- Fukaha Metodunda İstinbat Metodlarının Ahkam Tefsirlerine Tatbiki (Cessâs (ö. 370) Örneğinde) دكتوراه Bölükbaş, Emre · Gaziantep Üniversitesi · 2026
- Cessâs ve Kurtubî Tefsirinde Ahkâm Âyetlerinin Mukayeseli Değerlendirilmesi (İbadetler Örneği) ماجستير Demirbaş, Ömer Faruk · Amasya Üniversitesi · 2026
- Cessâs ve Sâbûnî Özelinde İslâm Ticaret Hukukundaki Kavram ve Hükümlerin Mukayeseli Tahlili ماجستير Çavuş, Onur · Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi · 2026
- Cessâs, Herrâsî ve Ebû Bekir İbnü'l-Arabî'nin Nesih Meselesine Yaklaşımları (Tefsirleri Bağlamında) ماجستير Bıyıkoğlu, Ayşenur · Trakya Üniversitesi · 2025
- Cessâs'ın “Ahkâmü'l-Kur'ân”adlı Eserinde Aile Hukukuyla İlgili Şâfiî'ye Nispet Ettiği Görüşlerin Tahkiki ماجستير Demir, Muhammed Nurullah · Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi · 2025
- Ebû Bekir el-Cessâs'ın Tahsis Anlayışı ve Fürû Fıkha Tatbiki ماجستير Erkilet, Abdullah · Marmara Üniversitesi · 2025
- Cessâs ile Mâtürîdî'nin Evlilik ve Sonuçlarına İlişkin Yaklaşımlarının Karşılaştırmalı Tahlili ماجستير Gengil, Rumeysa Şükriye · İstanbul Üniversitesi · 2025
- Cessâs ve Kurtubî Tefsirlerinde Ahkam Âyetlerinin Mukayeseli Değerlendirilmesi(ceza Hukuku Örneği) ماجستير Güler, Esma · Amasya Üniversitesi · 2025
عرض جميع الرسائل (53)
- Hanefi Usulünün Oluşumunda Sahabe Amelinin Etkisi (Cessas'ın el-Fusul Fi'l-usul Adlı Eseri Ekseninde) ماجستير Sarıkaya, Ayşe Nurefşan · Sakarya Üniversitesi · 2025
- Cessâs'ın “Ahkâmü'l-Kur'ân”eserinde Ferâizle İlgili Hadislerin Tespit, Tahrîc ve Tahlîli ماجستير Tokan, Emrullah Yusuf · Atatürk Üniversitesi · 2025
- Cessâs'ın Muhtasaru't-Tahâvi Şerhi ile Kudûrî'nin Muhtasaru'l-Kerhî Şerhi'nin Mukayesesi (İbadetler Bölümü) ماجستير Ak, İslam · Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi · 2024
- Cessâs'ın Ahkâmu'l-Kur'ân'ı Özelinde Hz. Peygambere (S.A.S.) Özgü Hüküm İçeren Âyetlerin Mukâyeseli Değerlendirmesi ماجستير Aktepe, Esin · Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi · 2024
- Cessâs'ın Kıyas Anlayışı ve Ahkâmu'l-Kur'ân'a Yansıması ماجستير Karabulut, Ersel · İstanbul Üniversitesi · 2024
- Hadislere Yaklaşım Konusunda Tahâvî'nin Cessâs'a Etkisi Açısından Şerhu Meâni'l-âsâr ile Şerhu Muhtasari't-Tahâvî'nin Mukayesesi ماجستير Çevik, Esma Nur · Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi · 2024
- el-İmam Ebî Bekr El-Cessas el-Hanefî (ö. 370 Hicrî) ve el-İmam Ebî Bekr İbn El-Arabî El-Mâlikî (ö. 543 Hicrî)nin Ders el-Makâsıd Mukâyesesi دكتوراه Dakkak, Ümmügülsüm · Yurtdışı Enstitüsü · 2023
- Ebû Bekir el-Cessâs'ın Ahkâm'ul-Kur'ân'ında Arap Şiiriyle İstişhâd ماجستير Eker, Emriye · Gaziantep Üniversitesi · 2023
- Ahkâm Tefsirlerinde Kırâat Farklılıkları el-Cessâs'ın Ahkâmu'l-Kur'ân ve el-Kurtubî'nin el-Câmi'li Ahkâmi'l-Kur'ân Örnekleri دكتوراه Kurtuluş, Yusuf Ziya · İnönü Üniversitesi · 2023
- İmam Şâfiî'nin er-Risâlesi ile Cessâs'ın el-Fusûl Fi'l-Usûl'ünün Haber, Hadîs ve Sünnet Kavramları Çerçevesinde Mukayesesi ماجستير Parlak, Osman · Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · 2023
- Cessâs (Ö.370/981) ve Tûsî'nin (Ö.460/1067) Ahkâm Âyetlerine Yaklaşımı دكتوراه Yıldırım, Tuğba · Yalova Üniversitesi · 2023
- Cessâs'ın “Ahkâmü'l Kur'ân”ve Kurtubî'nin “El-Câmi'u Li-Ahkâmi'l Kur'ân”adlı Eserlerinde Talâk Sûresi'nin Tefsiri ماجستير Duran, Makbule Altınay · Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi · 2022
- Irak ve Semerkand Hanefî Ekolleri Arasındaki Usûlî İhtilâflar ve Hanefî Mezhebi Üzerindeki Etkisi (El-Cessas ve es-Semerkandî Örnekliğinde) دكتوراه Güner, Salih · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi · 2022
- Ebû Bekr er-Râzî el-Cessâs'ın İstihsân Anlayışı ve Fürû Fıkha Tatbiki ماجستير Karabulut, Murat · İnönü Üniversitesi · 2022
- Cessâs'ın Muhtasar ve Debûsî'nin el-Esrâr Adlı Eserlerindeki Diyet ve Cinayetler Bölümünün Hilâf İlmi Açısından Değerlendirilmesi ماجستير Kılıç, Şehide · İbn Haldun Üniversitesi · 2022
- Delalet ve Elfaz Bahislerinin Kur'an'ı Anlama ve Yorumlamada Metodik Kullanımı: Taberî ve Cessâs Örnekliğinde Analitik Bir Çalışma دكتوراه Sekme, Emine · Marmara Üniversitesi · 2022
- Ahkâm Âyetleri Bağlamında Fıkıh-Kıraat İlişkisi: Taberî ve Cessâs Örneği دكتوراه Yalçın, Yunus · Fırat Üniversitesi · 2022
- Ahkâm Âyetelri Bağlamında Kırâat-Fıkıh İlişkisi: Taberî ve Cessâs Örneği دكتوراه Yalçın, Yunus · Fırat Üniversitesi · 2022
- Hanefî Usûlünde Hadislerin Kur'ân'a Arzı Meselesi ve Cessâs Örneği ماجستير Özcan, Yakup · Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi · 2022
- Hüküm İfade Etmesi Açısından Mekkî Ayetler (Mâtürîdî ve Cessâs Tefsirleri Özelinde) ماجستير Şahin, Rumeysa · Necmettin Erbakan Üniversitesi · 2022
- Vâcip Kavramı Bağlamında Cessâs'ın el-Fusûl'ü ve Ahkâmu'l-Kur'ân'ında Usûl-fürû Tutarlılığı ماجستير Akyürek, Abdulğani · Ondokuz Mayıs Üniversitesi · 2021
- Cessâs'ın Ahkâmü'l-Kur'ân Adlı Eserinin Dilbilimsel Tefsir Açısından İncelenmesi ماجستير Altuntaş, Ubeytullah · Gümüşhane Üniversitesi · 2021
- Cessâs'ın Ahkâmü'l-Kur'ân'ında Bağlam ماجستير Bilir, Abdullah · Sakarya Üniversitesi · 2021
- Arap Dilinde Harfi Cerler ve Ahkâm Ayetlerinde Manaya Etkisi: Cessâs Örneği ماجستير Erkmen, Sefa · Gaziantep Üniversitesi · 2021
- Irak ve Semerkant Hanefi Usulcülerinin Nesih Anlayışı (Cessâs ve Semerkandî Özelinde) ماجستير Jawısh, Abdulkarım · Pamukkale Üniversitesi · 2021
- Beyan ve Nesih Konularında Cessas'ın Şafii'ye Eleştirileri ماجستير Çantepe, Gökhan Musab · Atatürk Üniversitesi · 2021
- Cessas ve Kâdı Abdulcebbar'ın Kıyas Anlayışlarının Karşılaştırılması ماجستير Butur, Ali · Marmara Üniversitesi · 2019
- Cessâs'ın Nikahla İlgili Ayetlere Yaklaşımı ماجستير Doğan, Nihat · Gaziantep Üniversitesi · 2019
- Ahzâb Sûresi Özelinde Cessâs ve Ibnu'l-Arabî'nin Ahkâmu'l-Kur'ân'ları Üzerine Mukayeseli Bir İnceleme ماجستير Durmuş, Ömer · Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi · 2019
- Ebû Bekir er-Râzî el-Cessâs'ın Mefhûm-i Muhâlif Anlayışı ve Ahkâm Âyetleri Tefsirine Yansıması ماجستير Fidan, Ali Rıza · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi · 2019
- Şerhü'l-Cessas Ala'l-Cami'il-Kebir Adlı Eserinin Tahkiki دكتوراه Korkmaz, Tuba Hacer · İstanbul Üniversitesi · 2018
- Mâtürîdî ve Cessâs Tefsirlerinde İbadetlere Dair Ahkâm Ayetlerinin Yorumlanması ماجستير Topçu, Muhammet Taha · Dokuz Eylül Üniversitesi · 2017
- İslam Ceza Hukuku Özelinde Cessâs'ın Ahkâmu'l Kur'ân'da Takip Ettiği Genel Metodu ve Tercihleri ماجستير İlgi, İbrahim Halil · Gaziantep Üniversitesi · 2016
- Serahsî'nin Mebsut İsimli Şerhiyle, Cessâs'ın Şerhu't-Tahavi İsimli Şerhinin Edebü'l-Kâdî Bölümlerinin Mukayesesi ماجستير Karakaya, Şeyda · Marmara Üniversitesi · 2015
- Ahkâm Tefsirlerinin Usûl Açısından Mukayesesi: Cessâs, Herrâsî ve İbn Arabî Örnekleri دكتوراه Hocaoğlu, Mustafa · Dokuz Eylül Üniversitesi · 2010
- İctihadda Hata ? İsabet Tartışması (Cessas'ın el-Fusul Fi'l-Usul Adlı Eseri Ekseninde) ماجستير Çil, Mustafa · Marmara Üniversitesi · 2010
- Cessâs'ın Nesih Anlayışı ماجستير Özdemir, Merve · Ankara Üniversitesi · 2010
- Cessâs'ın “El-Füsûl”adlı Eserindeki Asılların Tespiti ماجستير Nacar, Tayip · Rize Üniversitesi · 2009
- Klasikleşme Sürecinde Hanefî Fıkıh Usûlünde Akıl-vahiy İlişkisi (Cessas ve Debusî Örneği) ماجستير Yazıcıoğlu, Emine · Sakarya Üniversitesi · 2008
- İslam Hukuk Metodolojisinde Ahad Haber ve Cessas'ın (M.917/981) Ahad Habere Yaklaşımı ماجستير Gınbıroğlu, Mustafa · Sakarya Üniversitesi · 2006
- Cessas'ın İcma Anlayışı ماجستير Küsmez, Ayşe · Ankara Üniversitesi · 2003
- Cessas`ın 'El-Fusul Fi`l-Usul' Adlı Eserinde İllet Kavramı ماجستير Duman, Soner · Marmara Üniversitesi · 2000
- İlk Dönem Hanefi Fakihlerinin Mezhep İçi Tercih ve Görüş Farklılıkları: Tahâvi ile Cessâs Örneği دكتوراه Bayram, Muharrem · Yalova Üniversitesi ·
- Hicri 4. Asır Fıkıh Usulü Geleneklerinde Cessas'ın Yeri دكتوراه Salur, Rabia · İstanbul Üniversitesi ·
- Teori-Pratik İlişkisi Açısından Cessas'ta Fıkhî Düşünce دكتوراه Çiftçi, Yusuf · Atatürk Üniversitesi ·
نص المصدر
أحمد بن علي أبو بكر الرازي الجصاص كان إمام الحنفية في عصر أخذ
عن أبي سهل الزجاج عن أبي الحسن الكرخي عن أبي سعيد البردعي عن موسى بن نصير الرازي عن محمد واستقر التدريس له. ببغداد وانتهت الرحلة إليه وكان على طريق الكرخي في الورع والزهد وبه انتفع وعليه تخرج وله تصانيف منها أحكام القرآن وشرح مختصر الكرخي وشرح مختصر الطحاوي وشرح جامع محمد وكتاب في أصول الفقه وشرح الأسماء الحسنى وأدب القضاء مات سابع ذى الحجة سنة سبعين وثلثمائة وكان مولده ببغداد سنة خمس وثلثمائة. (قال الجامع) الجصاص بفتح الجيم وتشديد الصاد المهملة في آخره صاد أخرى هذه النسبة إلى العمل بالجص ذكره السمعاني. وفي طبقات القارى أحمد بن علي أبو بكر الرازي الإمام الكبير الشأن المعروف بالجصاص وهو لقب له وذكره بعض الأصحاب بلفظ الرازي وبعضهم بلفظ الجصاص وهما واحد خلافا لمن توهم أنهما اثنان كما صرح به صاحب القاموس في طبقاته الحنفية سكن بغداد وعنه أخذ فقهاؤها وإليه انتهت رياسة الأصحاب قال الخطيب هو إمام أصحاب أبي حنيفة في وقته وكان مشهورا بالزهد خوطب في أن يلى القضاء فامتنع وأعيد عليه الخطاب فلم يفعل تفقه على أبي سهل وعلى أبي الحسن الكرخى وبه انتفع وعليه تخرج وقد دخل بغداد سنة خمس وعشرين ثم خرج إلى الأهواز ثم عاد إلى بغداد ثم خرج إلى نيسابور مع الحاكم النيسابوري برأي شيخه أبي الحسن الكرخي ومشورته فمات الكرخي وهو بنيسابور ثم عاد إلى بغداد سنة أربع وأربعين وثلثمائة: وتفقه عليه جماعة منهم أبو عبد الله محمد بن يحيى الجرجاني شيخ القدوري وأبو الحسن محمد بن أحمد الزعفراني وروى الحديث عن عبد الباقي بن قانع وأكثر عنه في أحكام القرآن وله من المصنفات أحكام القرآن وشرح مختصر شيخه وشرح مختصر الطحاوي وشرح الجامع لمحمد بن الحسن وشرح الأسماء الحسنى وله كتاب مفيد في أصول الفقه وله جوابات علي مسائل وردت عليه ومات سنة سبعين وثلثمائة انتهى قلت هكذا ذكره غير واحد وذكر محمد بن عبد الباقي الزرقاني في شرح المواهب اللدنية في الفصل الثاني من المقصد السابع وفاته سنة خمس عشرة وثلثمائة حيث قال أبو بكر الرازي أحمد بن علي بن حسين الإمام الحافظ محدث نيسابور من أئمة الحنفية سمع أبا حاتم وعثمان الدارمي وعنه أبو على وأبو أحمد الحاكم قال ابن عقدة كان من الحفاظ مات سنة خمس عشرة وثلثمائة انتهى. وذكر صاحب كشف الظنون عند ذكر أحكام القرآن أنه لمحمد بن أحمد المعروف بالجصاص الرازي المتوفى سنة سبعين وثلثمائة وقال عند ذكر أصول الفقه للإمام أبي بكر أحمد بن علي المعروف بالجصاص الرازي المتوفى سنة سبعين وثلثمائة وقال عند ذكر شراح أدب القضاء للخصاف منهم أبو بكر أحمد بن علي الجصاص المتوفى سنة سبعين وثلثمائة وقال عند ذكر شروح الجامع الصغير وشرح الإمام أبي بكر أحمد بن علي المعروف بالجصاص الرازي المتوفى سنة سبعين وثلثمائة وكذلك قال عند ذكر شروح الجامع الكبير وقال عند ذكر شراح مختصر الكرخي والإمام أبو بكر محمد بن علي المعروف بالجصاص الحنفي المتوفى سنة سبعين وثلثمائة فانظر إلى هذه الاختلافات يسميه تارة أحمد بن علي وتارة محمد بن علي وتارة محمد بن أحمد والصواب هو الأول.
الفوائد البهية في تراجم الحنفية, Mısır: Matbaatü Dâri's-saâde, 1324, ص 27-28 (الترجمة 39).
ترجمته في الجواهر المضية
ما كتبه ابن أبي الوفاء القرشي (ت 775هـ) عن هذا الفقيه في طبقات الحنفية.
أحمد بن علي أبو بكر الرازي الإمام الكبير الشان المعروف بالجصاص وهو لقب له وكتب الأصحاب والتواريخ مشحونة بذلك ذكره صاحب الخلاصة فى الديات والشركة بلفظ الجصاص وذكره صاحب الهداية فى القسمة بلفظ الجصاص وذكره صاحب الميزان من أصحابنا بلفظ الشيخ أبي بكر الجصاص وذكره بعض الأصحاب بلفظ الرازي الجصاص وذكره فى القنية عن بكر خواهر زاده فى مسئلة إذا وقع البيع بغبن فاحش قال ذكر الجصاص وهو أبو بكر الرازي فى واقعاته إن للمشتري إن يرد وللبائع أن يسترد وقال الشيخ جلال الدين فى المغنى فى أصول الفقه فى الكلام فى الحديث المشهور قال الجصاص أنه أحد قسمي المتواتر وذكر شمس الأيمة السرخسي هذا القول فى أصوله عن أبي بكر الرازي وقال ابن النجار فى تاريخه فى ترجمته كان يقال له الجصاص وإنما ذكرت هذا كله لأن شخصا من الحنفية نازعني غير مرة فى ذلك وذكر أن الجصاص غير أبي بكر الرازي وذكر أنه رأي فى بعض كتب الأصحاب وهو قول أبي بكر الرازي والجصاص بالواو فهذا مستنده وهو غلط من الكاتب أو منه أو من المصنف والصواب ما ذكرته مولده سنة خمس وثلاث مائة سكن بغداد وعنه أخذ فقهاؤها وإليه انتهت رياسة الأصحاب قال الخطيب كان إمام أصحاب أبي حنيفة فى وقته وكان مشهورا بالزهد خوطب فى أن يلي القضاء فأمتنع وأعيد عليه الخطاب فلم يقبل تفقه على أبي سهل الزجاج صاحب كتاب الرياضة وسيأتي فى الكنى إن شاء الله تعالى وتفقه علي أبي الحسن الكرخي وبه أشفع وعليه تخرج قال الصيمري استقر التدريس ببغداد لأبي بكر الرازي وانتهت الرحلة إليه وكان على طريق من تقدمه فى الورع والزهد والصيانة دخل بغداد سنة خمس وعشرين ودرس علي الكرخي ثم خرج إلى الأهواز ثم عاد إلى بغداد ثم خرج إلى نيسابور مع الحاكم النيسابوري برأي شيخه أبى الحسن الكرخي ومشورته فمات الكرخي وهو بنيسابور ثم عاد إلى بغداد سنة أربع وأربعين وثلاث مائة تفقه عليه أبو بكر أحمد بن موسى الخوارزمي وأبو عبد الله محمد بن يحيى بن مهدي الفقيه الجرجاني شيخ القدوري وأبو الفرج أحمد بن محمد بن عمر المعروف بابن المسلمة وأبو جعفر محمد بن أحمد النسفي وأبو الحسين محمد بن أحمد بن أحمد الزعفراني وأبو الحسين محمد بن أحمد بن الطيب الكماري والد إسماعيل قاضي واسط روى الحديث عن عبد الباقي بن قانع وأكثر عنه فى أحكام القرآن وروى عن أبى عمر غلام ثعلب وله من المصنفات أحكام القرآن وشرح مختصر شيخه أبى الحسن الكرخي وشرح مختصر الطحاوي وشرح الجامع لمحمد بن الحسن وشرح الأسماء الحسنى وله كتاب مفيد فى أصول الفقه وله جوابات عن مسائل وردت عليه قال ابن النجار توفي يوم الأحد سابع ذي الحجة سنة سبعين وثلاث مائة عن خمس وستين سنة رحمه الله تعالى وصلى عليه أبو بكر الخوارزمي صاحبه حكاه الخطيب
الجواهر المضية في طبقات الحنفية, كراتشي: مير محمد كتب خانه, ج 1, ص 84. افتح الترجمة في الكتاب
مصنفاته في OpenITI 3
نصوص هذا المؤلف في مدونة OpenITI التابعة لمشروع KITAB. انقر العنوان لقراءته في هذا الموقع.
- أحكام القرآن 743,451 كلمةدار إحياء التراث العربي
- الفصول في الأصول 110,061 كلمةوزارة الأوقاف والشئون الإسلامية
- شرح مختصر الطحاوي 579,827 كلمةدار البشائر الإسلامية - ودار السراج
السلسلة
الشيوخ والتلاميذ كما ذكرهم اللكنوي، جيلين صعودا ونزولا، ومنها الصلات المذكورة في تراجم غيره.