شمس الأئمة السرخسي
Şemsüleimme Ebu Bekir Muhammed b. Ahmed es-Serahsi
Hulvani'nin talebesi, mesail müctehidi. Hakana nasihati yüzünden Özcend'de kuyuya hapsedildi; on beş ciltlik el-Mebsût'u kitaba bakmadan kuyunun dibinden imla etti, talebeleri yukarıda yazdı.
Eserleri 4
Leknevî’nin terceme maddesinde saydığı eserler.
- المبسوطel-Mebsut
- أصول السرخسيUsulü's-Serahsi
- شرح السير الكبيرŞerhu's-Siyeri'l-kebir
- شرح مختصر الطحاويŞerhu Muhtasari't-Tahavi
Hakkında yazılan makaleler 4
Hakemli dergilerde bu fakihi ya da eserini konu alan makaleler, yeniden eskiye.
- Hanefî Fıkhında Kuvvetliyi Zayıfa Takdim İlkesi ile İstidlâl: Kudûrî ve Serahsî Örneği Araştırma makalesi Bünyamin Korucu · İslami İlimler Dergisi 40 · 2025
- Müctehid Tabakalarında Serahsî’nin Konumu, Fıkıh Faaliyeti ve Mezhep Birikimine Katkısı Araştırma makalesi Bünyamin Korucu · Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 · 2024
- Mütevâtir Haberlere Yaklaşımları Açısından Serahsî ile Gazâlî Arasında bir Mukâyese Araştırma makalesi Ramazan Özmen · Şarkiyat 15/2 · 2023
- İmam Serahsî’nin Hanefî Haber Teorisinin Oluşumundaki Rolü Araştırma makalesi Fatih Orhan · Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/10 · 2019
Hakkında yazılan tezler 52
YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde bu fakihi konu alan tezler, yeniden eskiye.
- Hadis Usulü Bağlamında el-Kifâye Fî İlmi'r-Rivâye ve Usûlü's-Serahsî Mukayesesi Yüksek lisans Çelebi, Ali · Kastamonu Üniversitesi · 2026
- Serahsî Örneğinde Hukuk ile Ahlâk İlişkisi Yüksek lisans Aslan, Muhammed Reşat · Ankara Üniversitesi · 2025
- Serahsî'nin Şerhu's-Siyeri'l-Kebîr Adlı Eseri Işığında İslâm Savaş Hukuku Yüksek lisans Karakaya, Kübra · Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · 2025
- Serahsî'nin el-Mebsût'unda İstihsan Delili (Alışveriş Özelinde) Yüksek lisans Özbey, Taha Yasin · Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi · 2025
- Serahsi'nin el-Mebsût İsimli Eseri Özelinde Namaz İbadetine Dair Hanefî İmamlarının Görüş Ayrılıkları ve Gerekçeleri Yüksek lisans Gökkaya, Zehra Berna · Ankara Üniversitesi · 2024
- Serahsî'nin Mebsût'ta Takrîrî Sünnetle İstidlâlleri Yüksek lisans Köse, Şeyma Karaosmanoğlu · Kocaeli Üniversitesi · 2024
- Serahsî'nin Mebsût'unda geçen Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) rivayetlerinin Hanefî Mezhebine etkisi Doktora Torun, Hacı Mustafa · Marmara Üniversitesi · 2024
- Şemsüleimme Serahsî'nin “El-Mebsût”adlı Eserinde İmam Şâfiî'ye Atfedilen Görüşlerin Tespit ve İncelenmesi (İbadetler Bağlamında Zekât, Oruç ve Hac Özelinde) Yüksek lisans Öztürk, Mehmet Ali · Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi · 2024
Bütün tezleri göster (52)
- Serahsî'nin el-Mebsût Adlı Eserınde Örfe Bağlı İstihsân Uygulamaları Yüksek lisans Aktaş, Yunus Emre · Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi · 2023
- Serahsî'nin El- Mebsût İsimli Eserinde Muâmelât Bahsi Bağlamında İmam Şâfiî'ye Yönelik Atıfların Tespit ve İncelenmesi Yüksek lisans Aydın, Ömer · Bartın Üniversitesi · 2023
- Usûlü's-Serahsî ve el-Müstasfâ'da Lafızların Manalarına Delâletlerinin Mukâyesesi Yüksek lisans Eryiğit, Temel · Karabük Üniversitesi · 2023
- İmam Serahsi'nin İktisadi Görüşleri Doktora Satıcı, Hüseyin · İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi · 2023
- Serahsî'de Hadis, Sünnet ve Metin Tenkidi Doktora Tashtanova, Aizada · Ankara Üniversitesi · 2023
- Serahsî'nin el-Mebsût İsimli Eseri Bağlamında Hanefilerde Ruhsat Uygulamaları Yüksek lisans Yılmaz, İslam · Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi · 2023
- Hanefî Mezhebinde Zarûret ve Fıkhî Hükümlere Etkisi: Serahsî'nin el-Mebsût Örneği Yüksek lisans Şekercioğlu, Arife · Eskişehir Osmangazi Üniversitesi · 2023
- Serahsî'nin el-Mebsût'u Çerçevesinde Mehirle İlgili Meseleler Yüksek lisans Atlı, Ayten · Dicle Üniversitesi · 2022
- Serahsî'nin Alışveriş Bahislerindeki Tercihleri Yüksek lisans Based, Sharif Abdul · Necmettin Erbakan Üniversitesi · 2022
- Serahsî'nin Fıkıh Usûlünde Debûsî'den Farklı Yönlerinin Tespit ve Tahlili Yüksek lisans Bostancı, Sefa · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi · 2022
- Serahsî'nin Temhîdu'l-fusûl Fi'l-usûl Adlı Eserinde İmam Şâfiî'ye Nispet Ettiği Görüşlerin Tahkîki Yüksek lisans Kılıç, Abdullah · Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi · 2022
- Serahsi'nin “El-Mebsut”isimli Eserinde Şafiî'ye Yönelik Atıfların Tesbit ve İncenlemesi Yüksek lisans Tekin, Abdulbaki · Atatürk Üniversitesi · 2022
- Serahsî'nin el-Mebsût İsimli Eserindeki İbadetler Bahsinde Geçen İmam Şâfiî'ye Ait Görüşlerin Tespit ve Tahkiki Yüksek lisans Çulha, Burak · İzmir Katip Çelebi Üniversitesi · 2022
- İbadetler Bağlamında Serahsî'nin Hanefî Mezhebindeki Tercihleri ve Gerekçeleri Yüksek lisans Aynı, Munibah Joulha · Necmettin Erbakan Üniversitesi · 2021
- İmam Serahsi ve el-Mebsut'ta Kur'an İlimlerinin İmkân ve Sınırları Doktora Çiçekli, Kübra · Ankara Üniversitesi · 2020
- Serahsi'nin el-Mebsut Adlı Eserinde İcma Kavramı (Kitabu'l-büyû' Özelinde) Yüksek lisans Tecimer, Zeynep · Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi · 2019
- Halvani ve Serahsi'nin el-Mebsut Adlı Eserlerinin Nikah Bölümlerinin Mukayesesi Yüksek lisans Ufakca, Yusuf · İnönü Üniversitesi · 2019
- İmam Serahsî'nin el-Mebsût İsimli Eserinde İbâdât ve Ukûbât Konularında İstihsân Delilinin Uygulanması Yüksek lisans Şahin, Esma · Bursa Uludağ Üniversitesi · 2019
- Hanefî Hukuk Ekolünde Maslahat Anlayışı (Serahsî Örneği) Doktora Azamatov, Rustem · Ankara Üniversitesi · 2018
- Serahsî'nin el-Mebsût'unda Usûl ve Fürû Kaideleri Doktora Gurbanov, Anar · Marmara Üniversitesi · 2018
- Tefsıru'l -ayatı'l-ahkam Fı Kıtabı'l-Mebsut Lı İmamı'-Serahsı Mın Sureti'l-Ahkaf İla Surei't-Talak Yüksek lisans Jalal, Khasraw Samad · Fırat Üniversitesi · 2017
- el-Mebsût Bağlamında Serahsî'nin Aile Hukukuyla İlgili Hadislere Yaklaşımı Yüksek lisans Eker, Berru Ercoşkun · Ondokuz Mayıs Üniversitesi · 2016
- Abdullah b. Mesud (r.a.)’ın Fıkhının Serahsî'nin Mebsut'unda Tezahürü Doktora Torun, Hacı Mustafa · Marmara Üniversitesi · 2016
- el-Mebsût'u Bağlamında Serahsî'nin Aile Hukukuna İlişkin Ayetleri Yorumu Yüksek lisans Kalıç, Murat · Hitit Üniversitesi · 2015
- Serahsî'nin Mebsut İsimli Şerhiyle, Cessâs'ın Şerhu't-Tahavi İsimli Şerhinin Edebü'l-Kâdî Bölümlerinin Mukayesesi Yüksek lisans Karakaya, Şeyda · Marmara Üniversitesi · 2015
- Serahsî'nin el-Mebsut ve Maverdî'nin el-Hâvî İsimli Eserlerinin Namaz Bölümlerinin Yöntem ve Muhteva Açısından Analizi Yüksek lisans Yiğit, Ali Zülfikar · Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi · 2015
- el-Mebsût Çerçevesinde Serahsî'nin Hanefî Fâkihlerine Yönelik Eleştirileri Yüksek lisans Isabaeva, Maıramkan · Sakarya Üniversitesi · 2013
- Tûsî ve Serahsî'nin Mebsut'ları Örneğinde Ca'ferî ve Hanefî Mezheplerine Göre Selem Akdi Yüksek lisans Abdurrahmanov, Gafgaz · Marmara Üniversitesi · 2012
- Bir Sire Kaynağı Olarak Serahsî'nin el-Mebsut Adlı Eseri Yüksek lisans Akış, Havva Esma · Dokuz Eylül Üniversitesi · 2010
- Klasik Dönem Hanefî Fıkıh Usûlü Literatüründe Nesih Kavramı: Debûsî ve Serahsî Örneği Yüksek lisans Çatallar, Mehmet · Sakarya Üniversitesi · 2010
- Serahsî'nin Aile Hukuku Hükümlerinin Gayelerine İlişkin Analizleri Yüksek lisans Şenkardeşler, Hatice Boynukalın · Marmara Üniversitesi · 2009
- Serahsi'nin ?El-Mebsut?undaki Hadis Metin Tenkitlerinin Tahlili (XVI-XXX. Cüzler) Yüksek lisans Varol, Ayşe · Erciyes Üniversitesi · 2008
- Serahsi, Gazzali, el-Baci ve Ebu'l-Hüseyin el-Basri'nin Fıkıh Usullerinde Hadislerin Kullanımı Yüksek lisans Yazıcı, Şuayb · Erciyes Üniversitesi · 2007
- İslâm Hukuk Metodolojisinde İmâm Serahsî’ye Göre Emir ve Nehiy Doktora Orazov, Orazsahet · Uludağ Üniversitesi · 2005
- Serahsi'nin İcmâ' Anlayışı ve Modern Hukuktaki İctihadı Birleştirme Kararıyları ile Mukayesesi Yüksek lisans Karagöz, Fatih · Dokuz Eylül Üniversitesi · 2004
- Serahsi' de Örf ve Adet Yüksek lisans Aktaş, Beytullah · Marmara Üniversitesi · 2002
- Serahsi'de Kazai Hüküm-diyani Hüküm Ayrımı Yüksek lisans Demiray, Mustafa · Marmara Üniversitesi · 2001
- Serahsi`nin el-Usulü ve Gazzali`nin el-Müstasfa`sına Göre Delatün-Nass Yüksek lisans Kılar, Yasin · Sakarya Üniversitesi · 1998
- Muhammed B. Ahmed Serahsi`nin “El-Usul”adlı Eserindeki Merfu` Hadislerin Tahrici Yüksek lisans Akgül, Yusuf · Erciyes Üniversitesi · 1997
- Serahsi ve Usul`ül-Fıkh`ındaki Hadislerin Değerlendirmesi Yüksek lisans Demirer, Macit · Selçuk Üniversitesi · 1996
- Serahsi ve Amidiye Göre Emir Yüksek lisans Koç, Hüseyin · Cumhuriyet Üniversitesi · 1995
- Serahsi`ye Göre Hadler ve Uygulamaları Yüksek lisans Yardım, Bayram · Erciyes Üniversitesi · 1995
- Serahsî'nin Kıyas Anlayışı Doktora Ayazgök, Muhammed · Erciyes Üniversitesi ·
- Serahsi’nin İstihsan Anlayışı: Teori ve Uygulama Doktora Tetik, Hüseyin · Atatürk Üniversitesi ·
Kaynak metin
محمد بن أحمد بن أبي سهل أبو بكر شمس الأئمة السرخسي
كان إماما علامة حجة متكلما مناظرا أصوليا مجتهدا عده ابن كمال باشا من المجتهدين في المسائل لازم شمس الأئمة عبد العزيز الحلوانى وأخذ عنه حتى تخرج به وصار أوحد زمانه قيل مات في حدود التسعين وأربعمائة وقيل في حدود خمسمائة وتفقه عليه برهان الأئمة عبد العزيز بن عمر بن مازه ومحمود بن عبد العزير الأوزجندي وركن الدين مسعود بن الحسن وعثمان بن علي بن محمد البيكندي وهو آخر من بقى ممن تفقه عليه أملى المبسوط نحو خمس عشرة مجلدا وهو في السجن بأوزجند كان محبوسا في الجب بسبب كلمة نصح بها الخاقان وكان يملى من خاطره من غير مطالعة كتاب وهو في الجب وأصحابه في أعلى الجب وقال عند فراغه من شرح العبادات هذا آخر شرح العبادات بأوضح المعانى وأوجز العبارات إملاء المحبوس عن الجمع والجماعات وقال في آخر شرح الإقرار انتهى. شرح الإقرار المشتمل من المعانى على ما هو من الأسرار إملاء المحبوس فى محبس الأشرار وله كتاب في أصول الفقه وشرح السير الكبير أملاه وهو في الجب ولما وصل إلى باب الشروط حصل له الفرج فأطلق فخرج في آخر عمره إلى فرغانة فأنزله الأمير حسن بمنزله ووصل إليه الطلبة فأكمل الإملاء. (قال الجامع) السرخسى نسبته إلى سرخس بفتح السين وفتح الراء وسكون الخاء بلدة قديمة من بلاد خراسان وهو اسم رجل سكن هذا الموضع وعمره وأتم بناءه ذو القرنين ذكره السمعاني. وقد طالعت شرحه للسير الكبير أوله الحمد لله رب العالمين وفيه مسائل كثيرة وفوائد حديثية غزيرة ذكر فيه أنه قرأ السير الكبير على شمس الأئمة أبي محمد عبد العزيز بن أحمد الحلواني قال أخبرنا القاضى الإمام أبو علي الحسين بن محمد النسفي قال أخبر الشيخ أبو بكر محمد بن الفضل وأبو إسحاق إبراهيم ابن محمد بن حمدان الخطيب المهلبى قال أخبرنا عبد الله ابن محمد بن يعقوب الحارثي قال حدثنا أبو محمد عبد الرحيم بن داود قال حدثنا أبو إبراهيم إسماعيل بن توبة قال حدثنا محمد بن الحسن الخ. وفي مدينة العلوم تخرج بشمس الأئمة عبد العزيز الحلواني ومات في حدود خمسمائة كان علما أصوليا وقد شاع أنه أملى المبسوط من غير مراجعة شيء من الكتب وله كتاب في أصول الفقه وشرح السير الكبير أملاهما وهو في الجب محبوس بسبب كلمة نصح بها الأمراء وكان تلامذته يجتمعون على أعلا الجب يكتبون فلما وصل إلى باب الشروط أطلق من الحبس فخرج إلى فرغانة فأكرمه الأمير حسن فوصل إليه الطلبة فأكمله وله شرح مختصر الطحاوي وكتب محمد وقيل له حفظ الشافعي ثلثمائة كراس فحسب ما حفظه فكان اثني عشر ألف كراس انتهى. وفي طبقات القاري أملى المبسوط نحو خمسة عشر مجلدا وهو فى السجن باوزجند محبوس بسبب كلمة كان فيها من الناصحين وهو من كبار علمائنا بما وراء النهر صاحب الأصول والفروع ومات سنة ثمان وثلاثين وأربعمائة.
el-Fevâidü'l-behiyye fî terâcimi'l-Hanefiyye, Mısır: Matbaatü Dâri's-saâde, 1324, s. 158-159 (madde 316).
el-Cevâhirü’l-mudıyye’deki tercümesi
İbn Ebi’l-Vefâ el-Kureşî’nin (ö. 775/1373) Hanefî tabakâtında bu fakih için yazdığı madde.
محمد بن أحمد بن أبي سهل أبو بكر السرخسي تكرر ذكره فى الهداية الإمام الكبير شمس الأئمة صاحب المبسوط وغيره أحد الفحول الأئمة الكبار أصحاب الفنون كان إماما علامة حجة متكلما فقيها أصوليا مناظرا لزم الإمام شمس الأئمة أبا محمد عبد العزيز الحلواني حتى تخرج به وصار أنظر أهل زمانه وأخذ فى التصنيف وناظر الأقران فظهر اسمه وشاع خبره أملأ المبسوط نحو خسمة عشر مجلدا وهو فى السجن بأوزجند محبوس وعن أسباب الخلاص فى الدنيا مأيوس بسبب كلمة كان فيها من الناصحين سالكا فيها طريق الراسخين ليكون له ذخيرة إلى يوم الدين وإنما يتقبل الله من المتقين وهو يتولى الصالحين ولا يهدي كيد الخائنين ولا يضيع أجر المحسنين قال فى المبسوط عند فراغه من شرح العبادات هذا آخر شرح العبادات بأوضح المعاني وأوجز العبارات أملاء المحبوس عن الجمعة والجماعات وقال فى آخر كتاب الطلاق هذا آخر كتاب الطلاق الموثر من المعاني الدقاق أملاء المحبوس عن الإنطلاق المبتلى بوحشة الفراق مصليا على صاحب البراق صلى الله عليه وآله وصحبه أهل الخير والساق صلاة تتضاعف وتدوم إلى يوم التلاق كتبه العبد الربي علي السقاق وقال فى آخر كتاب العتاق انتهى شرح العتاق من مسايل الخلاف والوفاق أملأه المستقبل للمحن بالإعتناق المحصور فى طرق من الآفاق حامدا للمهيمن الرزاق ومصليا على حبيب الخلاق ومرتجى إلى لقائه بالأشواق وعلى آله وصحبه خير الصحب والرفاق وقال فى آخر شرح الإقرار انتهى شرح كتاب الإقرار المشتمل من المعاني ما هو سر الأسرار وأملأ المحبوس فى موضع الأشرار مصليا على النبي المختار تفقه عليه أبو بكر محمد بن إبراهيم الحصيري وأبو عمر وعثمان بن علي بن محمد البيكندي وأبو حفص عمر بن حبيب جد صاحب الهداية لأمه وتقدم كل واحد فى بابه مات فى حدود التسعين وأربع مائة
el-Cevâhirü’l-mudıyye fî tabakâti’l-Hanefiyye, Karaçi: Mîr Muhammed Kütübhâne baskısı, c. 2, s. 28. Maddeyi kitapta aç
Silsile
Leknevî’nin kaydettiği hoca ve talebe bağları, iki kuşak yukarı ve aşağı. Diğer fakihlerin biyografilerinde geçen bağlar da dahildir.